بر بيست سال قبل ترجمهء بسيار مجملى تحت عنوان « جهانگردى كرزن در ايران » در تهران طبع و نشر شده بود و از قرار معلوم همين نام و نشان براى انصراف ديگر نويسندگان كافى نمود . اما نبايد گفت اين كتاب را كه در باب ايران‌شناسى قدر و مقام ممتاز دارد و در ادبيات انگليس هم اثرى برجسته بشمار آمده لرد كرزن معروف نوشته است ، بلكه در حقيقت جرج ناتانيل كرزن جوان سى و دوساله‌اى كه تازه از سفر شش‌ماههء خود در ايران بازگشته بود ، و فقط عضويت مجلس مبعوثان را داشت نگاشته است . سه تن از نويسندگان شرح‌حالش « 1 » زندگانى كرزن را كم‌وبيش بسه دورهء متمايز تقسيم كرده‌اند ، نخست از تاريخ تولد ( ژانويهء 1859 ) تا 39 سالگى كه وى نايب السلطنهء هندوستان و جوانترين سياستمدارى بود كه حائز آن مقام شد . كتاب حاضر جزو آثار اين دوره از زندگانى اوست كه ميتوان بشرح ذيل خلاصه نمود : جرج ناتانيل كرزن اولين فرزند يازده‌گانهء پدر و مادر خود بود . مادرش او را با نهايت سختى زائيد و سه روز در زايمانش درد كشيد . اين ماجرا در روح مادر اثر گذاشت و تا پايان عمر اين فرزند را بد ميداشت . اين رفتار مادر در سيرت و اخلاق فرزند بزرگ سر بىاثر نبود ، و حتى نوشته‌اند كه در رفتارش نسبت به ديگران خاصه زنان تأثير نمود . از هفت‌سالگى جرج زير دست پرستار بدسرشتى افتاد . اين بانو در كار تربيت او و خواهرانش اختيارات تمام داشت و نسبت به كودكان سخت‌گيرى بسيار ميكرد . پس اين پيش‌آمد هم در روح او اثرى ناگوار گذاشت . عجب‌تر آنكه جرج در مدرسه نيز گرفتار مربى خشنى شد ، و سرنوشت باز او را دچار حقد و كينه ساخت و اثرات سوء قدرت‌نمائى و بدمنصبى اين مربى در ذهن او راسخ گرديد . اما با همهء اين ناكاميها و گرفتاريهاى خانه و مدرسه وى

--> ( 1 ) - لرد رانلدشى ( Lord Ronald Shea ) ، هارولد نيكلسن ( Harold Nicolson ) ، رابرت موزلى ( Robert Mozley ) .